اخلاق نيكو

«انَّ هَذَا القُرآنَ مَأْدَبَهُ الله في الارضِ فَتَعَلَّمُوا مِنْ مأدَبَتِهِ.
حضرت امير المؤمنين علي (عليهالسلام) به فرزندش امام حسن (ع) وصيت كرد كه:
«پسرم بهره و سهم خود را از ادب به طور شايسته برگير و دل را براي ادب آماده كن، زيرا دل بزرگتر از اين است كه پليدي در آن وارد گردد. بدان كه هر گاه فقير شوي، ادب تو را بينياز خواهد ساخت و ميتواني به راحتي زندگي كني و اگر به شهرهاي غربت هم بروي دوست و همراه تواست. فرزندم! ادب سبب ازياد خرد و پاكي و زيركي قلب است و منشأ فضل و برتري و جوانمردي است.
بدان كه دوست واقعي براي كسي به واسطة مال و رياست پيدا نميشود بلكه ادب است كه تكيهگاه مرد و دليل عقل و راهبر صفات پسنديده و اخلاق نيكوي اوست و هر كس فاقد ادب شود حيواني بيش نيست.»

آري، ادب ركني است كه خداوند تعالي خردها را به آن تأييد ميكند و زينتي است كه نسبت هاي غيراصيل را بدان آرايش دهند. ادب حفظ حدّ و اندازه هر چيز و تجاوز ننمودن از آن است؛ و تمام شئون زندگي ما به نوعي تحت اين واژه ميآيد كه يا ادب است و يا خلاف ادب.
اهميت ادب كردن آنقدر بالا است كه امام صادق (ع) در جايي ميفرمايند: اگر به تو گفتند اجل تو فقط تا دو روز ديگر باقي است يك روزش را بگذار براي اينكه ادب ياد بگيري و بفهمي بايد چه كار كني براي اينكه به وسيله اين يك روزي كه آموختي. فردا استفاده كني يعني روز دوم مودّب باشي.

حال اين سوال پيش ميآيد كه ادب كنندگان ما براي ادب شدن چه كساني بايد باشند؟
جواب آن است كه در درجه اول خدا بايد انسان را مؤدب كند همانطور كه خداوند رسول خدا (ص) را مؤدب نمود «ان الله ادبني» و بعد انسان كامل است كه در مقام تأديب ما برميآيد.
خداوند ما را با ادبستان الهي مؤدب ميكند و با عمل به آيههاي نوراني قرآن كريم زندگي ما مزيّن به نور ادب الهي ميشود.
بناي اين تحقيق نيز بر اين است كه ما با بهرهگيري از آيات گهربار قرآن كريم، زندگاني خود و جامعه را سرشار از ادب كنيم. در اين تحقيق با مراجعه به كتب مرجع، تفاسير معتبر و كتب اخلاقي به شيوه توصيفي ـ كاربردي اين مسئله ديني ـ اخلاقي را بررسي كرديم و در اين راستا با مراجعه به كتابخانهها و مؤسسات مختلف و فيشبرداري از كتابهاي معتبر و بهرهگيري از فصلنامه و مجلات و نرمافزارها به پژوهش پيرامون موضوع خود پرداختيم.

ادب در معناي لغوي: دانش، فرهنگ، معرفت، روش پسنديده (فرهنگ فارسي عميد ص92)
ادب در اصطلاح: ادب هيئت زيبا و پسنديدهاي است كه طبع و سليقه چنين سزاوار ميداند كه هر عمل مشروعي چه ديني باشد مانند دعا و امثالي آن و چه مشروع عقلي بر اساس آن هيئت واقع شود.
به عبارت ديگر ادب عبارت است از ظرافت عمل (الميزان ج 12 ص105)
ادب، اولين و آخرين چيزي است كه هر انساني در راه رسيدن به كمال انساني به آن نياز دارد و هيچ ميراثي به اندازة ادب پسنديده نميباشد (ولاميراث كالادب )
در سراسر عالم ادب (ظرافت عمل) حكمفرمايي ميكند. ستارگان، آسمان، زمين و .... مؤدب به آداب الهي شدهاند، نبات و حيوان نيازمند به ادب ميباشند، حال چطور انساني كه ميخواهد سير انساني را طي كند محتاج به ادب نباشد. پس خداوند چون انسان را خلق نمود و هيچ موجودي را به شرافت انسان قرار نداد، با توجه به استعداد انسان كه به سوي كمال سير دارد، كتاب قرآن را براي ادب كردن او فرستاد و اين قرآن است كه بايد براي سير تكاملي انسان او را تأديب و آداب الهي را به او بياموزد.
قران است كه يكپارچه ادب است و از طريق آن ميتوان حصول معرفت و آداب نمود. پس با منظري تازه به آيات قرآن، ادب را از اين منبع سراسر ادب، طلب مينماييم و در اين راستا سعي ميكنيم از روايات وارده و استدلال عقليه با رجوع به منابع ديني در چينش بحث بهره بگيريم.
حال چون ميخواهيم آنچه را كه قوه دروني ماست به فعليت درآوريم و هر فعليتي نياز به الگو و مصداق دارد لذا اين سوال مطرح ميشود كه بهترين نمونه و مصداق براي به فعليت درآوردن قوه دروني ما آيا نميتواند قرآن باشد پس به دنبال كشف اين سوال ميرويم با مراجعه به آيات الهي و مصاديق بارز ادب در قرآن و بيان چگونگي ادب از منظر قرآن.
سوال اصلي: ادب از ديدگاه قرآن چيست و چگونه بيان شده است؟

در اين حيطه از زمان با نگاه به جامعه، سازمانها، محيط خانواده و زندگي فردي انسانها، كمبود عنصر مهمي به چشم ميخورد به گونهاي كه عدم آن منجر به ايجاد ناهنجاريهاي مختلف اجتماعي، اخلاقي، خانوادگي و فردي در زندگي روزمره افراد در راه ارتباط با ديگران ميشود.
اين عنصر با اهميت ادب است، ادبي كه اسلام براي تمام شئون زندگي فردي و اجتماعي در نظر گرفته است و رعايت ادب هر كار، زندگي آرامبخش را به همراه دارد.
بنده با در نظر گرفتن اين موارد و اينكه به دليل پارهاي علائق شخص خود را نيازمند به تحقيق در رابطه با موضوع ادب ميدانستم، تصميم گرفتم تا در اين رابطه تحقيق جامعي را انجام دهم به نحوي كه قرآن كريم منبع اصلي تحقيق شمرده شود و از روايات و مطالب ديگر در اكمال بحث بهره بگيريم. در اين راستا با بررسيهاي انجام شده پيرامون مطالب موجود در موضوع ادب بنده تحقيقي مجزا در اين رابطه نيافتم و اين خود ضرورتي شد تا به پژوهش اين موضوع بپردازم.
پس از ذكر ضرورت تحقيق بايد هدف از اين تحقيق بيان گردد؛ هدف اصلي از انجام اين تحقيق كسب معارف الهي و سير در آداب قرآني ميباشد و در ادامه، اهداف ديگري از قبيل بيان حقيقت ادب و اينكه ادب به چه مفاهيمي ميباشد و نيز تبيين ضرورت ادب در زندگي وذكر مصاديق ادب قرآني را دنبال مينماييم.انشاء الله بتوانيم به اهداف مورد نظر دست پيدا نموده و اين تحقيق مورد رضايت حضرت باريتعالي قرار گيرد.

اخلاق نيكو...